1 minuut samenvatting

Acne is een veelvoorkomende chronische ontstekingsziekte van de talgfollikel. Vooral tijdens de puberteit komt acne veel voor, maar ook volwassenen kunnen er last van hebben. De aandoening ontstaat door een samenspel van verhoogde talgproductie, verstopping van haarzakjes, veranderingen in het huidmicrobioom en een ontstekingsreactie.

Naast genetische aanleg en hormonale veranderingen lijken ook leefstijlfactoren, zoals voeding, stress en slaap, bij sommige mensen invloed te hebben op het ontstaan of verergeren van acne. De mate waarin deze factoren bijdragen verschilt per persoon.

In dit artikel lees je hoe acne ontstaat, welke risicofactoren een rol spelen, wat de wetenschap zegt over leefstijl en wanneer het verstandig is om een arts te raadplegen.

Inleiding

Vrijwel iedereen krijgt in meer of mindere mate met acne te maken. Tijdens de puberteit heeft ongeveer 80 tot 90% van de jongeren tijdelijk last van puistjes, mee-eters of een vette huid. Bij een deel van de mensen blijven de klachten bestaan of ontstaan ze pas op volwassen leeftijd.

Hoewel acne vaak wordt gezien als een cosmetisch probleem, is het medisch gezien een chronische ontstekingsziekte van de talgfollikel. De ernst van de klachten wordt beïnvloed door verschillende biologische processen die elkaar versterken. Denk hierbij aan hormonale veranderingen, een verhoogde talgproductie, veranderingen in het huidmicrobioom en ontstekingsreacties in de huid (NVDV, 2024; NICE, 2023).

Steeds meer onderzoek laat daarnaast zien dat leefstijlfactoren, waaronder voeding, lichaamsgewicht, slaap en stress, bij sommige mensen een rol kunnen spelen. Dit betekent niet dat acne uitsluitend door leefstijl ontstaat, maar wel dat leefstijl een waardevolle aanvulling kan zijn op de reguliere behandeling.

Wat is acne?

Acne vulgaris is een chronische ontstekingsziekte van de pilosebaceuze unit: de combinatie van een haarzakje en de bijbehorende talgklier. De aandoening ontstaat wanneer meerdere processen gelijktijdig optreden:

• een verhoogde talgproductie;
• verstopping van het haarzakje;
• veranderingen in het huidmicrobioom, waaronder Cutibacterium acnes;
• een ontstekingsreactie van het immuunsysteem.

Deze processen leiden tot verschillende soorten huidafwijkingen, zoals mee-eters (comedonen), rode bultjes (papels), puistjes (pustels) en soms diepere ontstekingen of cysten. Bij ernstige acne kunnen littekens achterblijven.

Acne is meer dan alleen puistjes

Acne komt vooral voor op plaatsen waar veel talgklieren aanwezig zijn, zoals het gezicht, de borst, de schouders en de rug. De ernst van de klachten varieert sterk. Sommige mensen hebben slechts enkele mee-eters, terwijl anderen uitgebreide ontstekingen ontwikkelen die invloed hebben op het dagelijks functioneren en de kwaliteit van leven.

Naast de lichamelijke klachten kan acne ook psychosociale gevolgen hebben. Mensen met matige tot ernstige acne rapporteren vaker onzekerheid, sociale terugtrekking en een verminderde kwaliteit van leven. Daarom verdient acne, zeker wanneer de klachten langdurig aanhouden, een serieuze benadering.

Acne ontstaat door meerdere factoren tegelijk

Er bestaat meestal niet één duidelijke oorzaak van acne. Genetische aanleg speelt een belangrijke rol, maar ook hormonale veranderingen, talgproductie, het huidmicrobioom en ontstekingsprocessen beïnvloeden elkaar. Daarnaast suggereren steeds meer studies dat leefstijlfactoren, zoals een voedingspatroon met een hoge glycemische belasting, mogelijk bijdragen aan het ontstaan of verergeren van acne bij daarvoor gevoelige personen (Reynolds et al., 2010; Smith et al., 2007).

Juist doordat acne door meerdere factoren wordt beïnvloed, verschilt de meest effectieve aanpak van persoon tot persoon.

Lees ook: Insulineresistentie: symptomen, oorzaken en wat je eraan kunt doen

Hoe ontstaat acne?

Acne ontstaat wanneer verschillende biologische processen tegelijkertijd optreden in de talgfollikel. Er is meestal niet één duidelijke oorzaak. Genetische aanleg, hormonale veranderingen, een verhoogde talgproductie, veranderingen in het huidmicrobioom en ontstekingsreacties beïnvloeden elkaar en bepalen samen of acne ontstaat (NICE, 2023; NVDV, 2024).

De huidige dermatologische richtlijnen beschrijven vier belangrijke processen die een centrale rol spelen:

• verhoogde talgproductie;
• verstopping van de uitgang van het haarzakje;
• veranderingen in het huidmicrobioom, waaronder Cutibacterium acnes;
• een ontstekingsreactie van het immuunsysteem.

Deze processen versterken elkaar, waardoor mee-eters, puistjes en diepere ontstekingen kunnen ontstaan.

Een verhoogde talgproductie

Onder invloed van hormonen produceren de talgklieren meer talg. Vooral tijdens de puberteit neemt deze productie sterk toe. Talg beschermt de huid normaal gesproken tegen uitdroging, maar een overmatige productie vergroot de kans op verstopping van de talgfollikel.

Verstopping van het haarzakje

Naast meer talg worden ook meer huidcellen geproduceerd. Wanneer deze huidcellen onvoldoende worden afgestoten, kan de uitgang van het haarzakje verstopt raken. Hierdoor ontstaat een mee-eter (comedo), waarin talg zich ophoopt.

Veranderingen in het huidmicrobioom

De bacterie Cutibacterium acnes behoort tot het normale huidmicrobioom. Bij acne verandert echter niet zozeer de hoeveelheid bacteriën, maar vooral de samenstelling en activiteit van bepaalde stammen. Hierdoor kan het immuunsysteem worden geactiveerd en ontstaat een ontstekingsreactie.

Ontsteking

Acne wordt tegenwoordig beschouwd als een ontstekingsziekte. Uit onderzoek blijkt dat ontstekingsprocessen al vroeg in het ziekteproces aanwezig kunnen zijn, soms zelfs voordat een puistje zichtbaar wordt. Het immuunsysteem speelt daarom een belangrijke rol bij het ontstaan en de ernst van acne.

Lees ook: Laaggradige ontsteking: wat is het en waarom speelt het een rol?

Welke factoren verhogen het risico?

Hoewel acne vaak tijdens de puberteit ontstaat, ontwikkelt niet iedereen evenveel klachten. De kans op acne wordt bepaald door een combinatie van genetische aanleg en omgevingsfactoren.

Genetische aanleg

Erfelijkheid is één van de belangrijkste risicofactoren. Wanneer één of beide ouders ernstige acne hebben gehad, is de kans groter dat ook hun kinderen acne ontwikkelen.

Hormonale veranderingen

Tijdens de puberteit stijgt de productie van androgenen, zoals testosteron. Deze hormonen stimuleren de talgklieren, waardoor meer talg wordt geproduceerd. Ook tijdens de menstruatiecyclus, zwangerschap of bij PCOS kunnen hormonale schommelingen acne beïnvloeden.

Lees ook:  Prikkelbare darm syndroom (IBS), PMS en acne: de link tussen darmklachten, hormonen en stress

Voeding

De relatie tussen voeding en acne is complex. Er is steeds meer bewijs dat een voedingspatroon met een hoge glycemische belasting en mogelijk ook een hoge inname van zuivelproducten bij sommige mensen acne kan verergeren. Dit geldt waarschijnlijk niet voor iedereen en de gevoeligheid verschilt sterk tussen individuen (Smith et al., 2007; Reynolds et al., 2010; JAAD Guidelines, 2024).

Stress

Psychologische stress veroorzaakt acne waarschijnlijk niet direct, maar kan bestaande acne wel verergeren. Mogelijk spelen stresshormonen en veranderingen in de ontstekingsactiviteit hierbij een rol.

Bepaalde medicijnen

Geneesmiddelen zoals corticosteroïden, lithium en sommige anti-epileptica kunnen acne of acneachtige huidafwijkingen veroorzaken.

Roken

Voor roken is het bewijs minder eenduidig. Sommige studies laten een verband zien tussen roken en bepaalde vormen van acne, terwijl andere onderzoeken geen duidelijk effect vinden.

De rol van hormonen, insuline en IGF-1

Hormonen spelen een belangrijke rol bij het ontstaan van acne. Vooral androgenen stimuleren de talgklieren, waardoor meer talg wordt geproduceerd. Daarnaast groeit de belangstelling voor de rol van insuline en de insulin-like growth factor-1 (IGF-1).

Androgenen stimuleren de talgklieren

Tijdens de puberteit stijgen de spiegels van androgenen, zoals testosteron. Hierdoor worden de talgklieren groter en actiever. Ook bij volwassen vrouwen kunnen hormonale schommelingen bijdragen aan acne, bijvoorbeeld rondom de menstruatie of bij PCOS.

Insuline en IGF-1

Na een maaltijd stijgen de insuline- en IGF-1-spiegels. IGF-1 stimuleert de groei van huidcellen en verhoogt de activiteit van de talgklieren. Daarnaast kan IGF-1 de aanmaak van androgenen stimuleren en de concentratie van SHBG (sex hormone-binding globulin) verlagen, waardoor meer vrije androgenen beschikbaar komen.

Bij mensen die hiervoor gevoelig zijn, kan dit bijdragen aan een verhoogde talgproductie en het ontstaan van acne.

Lees ook: Insulineresistentie: symptomen, oorzaken en wat je eraan kunt doen

Lees ook: Acne en insuline: wat is de rol van IGF-1, mTORC1 en voeding?

Welke rol speelt voeding?

Jarenlang werd aangenomen dat voeding geen invloed had op acne. Inmiddels laat steeds meer wetenschappelijk onderzoek zien dat bepaalde voedingspatronen bij sommige mensen kunnen bijdragen aan het ontstaan of verergeren van acne. Dit betekent echter niet dat voeding bij iedereen dezelfde rol speelt.

De relatie tussen voeding en acne lijkt vooral samen te hangen met de invloed van voeding op hormonen, insuline, IGF-1 en ontstekingsprocessen. De gevoeligheid hiervoor verschilt sterk tussen personen.

Een voedingspatroon met een hoge glycemische belasting

Voedingsmiddelen die de bloedsuiker snel laten stijgen, zoals suikerhoudende dranken, snoep, witbrood en andere sterk geraffineerde koolhydraten, verhogen ook de afgifte van insuline. Hierdoor stijgt de activiteit van IGF-1, een groeifactor die de talgproductie en de groei van huidcellen stimuleert.

Verschillende klinische studies laten zien dat een voedingspatroon met een lage glycemische belasting bij sommige mensen kan bijdragen aan een afname van de ernst van acne.

Lees ook: Bloedsuikerwaarden: normale waarden, meten en betekenis

Zuivel

Ook voor zuivel bestaat steeds meer wetenschappelijke belangstelling. Met name magere melk wordt in observationele studies geassocieerd met een hogere kans op acne. Mogelijk spelen natuurlijke hormonen en de stimulatie van IGF-1 hierbij een rol.

Er is echter nog onvoldoende bewijs om iedereen met acne te adviseren zuivel volledig te vermijden. Een persoonlijke benadering blijft daarom belangrijk.

Andere voedingsfactoren

Voor voedingsmiddelen zoals chocolade, verzadigd vet en ultrabewerkte voeding is het bewijs minder consistent. Een algemeen gezond voedingspatroon, rijk aan groenten, fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten en vis, sluit aan bij de huidige voedingsrichtlijnen en kan bijdragen aan de algehele gezondheid.

Hoe wordt acne behandeld?

De behandeling van acne hangt af van de ernst van de klachten, de leeftijd en de persoonlijke situatie. Bij milde acne kunnen lokale middelen voldoende zijn, terwijl bij matige tot ernstige acne soms aanvullende medicatie nodig is.

Veelgebruikte behandelingen zijn:

• benzoylperoxide;
• lokale retinoïden;
• azelaïnezuur;
• lokale of orale antibiotica;
• hormonale behandeling bij geselecteerde vrouwen;
• isotretinoïne bij ernstige of therapieresistente acne.

Daarnaast kan aandacht voor leefstijl, huidverzorging en voeding een waardevolle aanvulling zijn op de reguliere behandeling. Leefstijlinterventies vervangen medische behandeling niet, maar kunnen bij sommige mensen bijdragen aan een betere huidgezondheid.

Wat kun je zelf doen?

Hoewel acne niet altijd te voorkomen is, kunnen verschillende leefstijlfactoren bijdragen aan een gezonde huid. De effectiviteit verschilt per persoon.

Kies voor een gezond voedingspatroon

Een voedingspatroon met veel groenten, fruit, noten, vis en onverzadigde vetten sluit aan bij de algemene voedingsrichtlijnen. Bij sommige mensen kan het verminderen van voedingsmiddelen met een hoge glycemische belasting gunstig zijn.

Zorg voor een goede huidverzorging

Gebruik een milde reiniger en vermijd agressief scrubben. Kies bij voorkeur huidverzorgingsproducten die niet-comedogeen zijn, zodat poriën minder snel verstopt raken.

Knijp puistjes niet uit

Het uitknijpen van puistjes vergroot de kans op ontstekingen, littekens en pigmentvlekken.

Besteed aandacht aan slaap en stress

Chronische stress en onvoldoende slaap kunnen ontstekingsprocessen beïnvloeden en bestaande acne mogelijk verergeren. Voldoende slaap en effectieve stressreductie dragen bij aan de algehele gezondheid.

Heb geduld

Verbetering van acne kost tijd. Zowel medicamenteuze behandelingen als leefstijlinterventies hebben vaak enkele weken tot maanden nodig voordat een duidelijk effect zichtbaar is.

Lees ook: Laaggradige ontsteking: wat is het en waarom speelt het een rol?

Lees ook: Insulineresistentie: symptomen, oorzaken en wat je eraan kunt doen

Wanneer moet je naar de huisarts?

Acne is meestal een onschuldige aandoening, maar in sommige situaties is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts.

Neem in ieder geval contact op wanneer:

• de acne ernstig is of gepaard gaat met pijnlijke knobbels of cysten;
• er littekens ontstaan of de huid blijvend beschadigd raakt;
• vrij verkrijgbare behandelingen na ongeveer drie maanden onvoldoende effect hebben;
• de acne een grote invloed heeft op je zelfvertrouwen of dagelijks functioneren;
• acne plotseling ontstaat op volwassen leeftijd of samengaat met overmatige haargroei, menstruatiestoornissen of andere hormonale klachten.

De huisarts kan beoordelen welke behandeling het meest geschikt is en je zo nodig verwijzen naar een dermatoloog.

Wat zegt de wetenschap?

Wat weten we met redelijke zekerheid?

Acne ontstaat door een samenspel van verhoogde talgproductie, verstopping van de talgfollikel, veranderingen in het huidmicrobioom en een ontstekingsreactie. (Sterk bewijs)

Hormonale veranderingen, met name androgenen, spelen een belangrijke rol bij het ontstaan van acne. (Sterk bewijs)

Een voedingspatroon met een lage glycemische belasting kan bij sommige mensen de ernst van acne verminderen. (Redelijk sterk bewijs)

Waar is nog meer onderzoek voor nodig?

Voor de relatie tussen zuivel en acne bestaan aanwijzingen, maar de resultaten zijn niet volledig consistent.

Voor supplementen zoals omega-3-vetzuren, zink, probiotica en vitamine D zijn de eerste resultaten veelbelovend, maar de kwaliteit van het bewijs is momenteel onvoldoende om algemene aanbevelingen te doen.

Praktische relevantie

De huidige richtlijnen adviseren leefstijl niet als vervanging van een medische behandeling, maar erkennen dat voeding en andere leefstijlfactoren bij sommige mensen een waardevolle aanvulling kunnen zijn op de behandeling van acne.

Samenvatting

Acne is een chronische ontstekingsziekte van de talgfollikel die ontstaat door een samenspel van genetische aanleg, hormonale veranderingen, verhoogde talgproductie, veranderingen in het huidmicrobioom en ontstekingsprocessen.

Naast deze biologische processen lijken ook leefstijlfactoren, zoals een voedingspatroon met een hoge glycemische belasting, stress en slaap, bij sommige mensen invloed te hebben op het ontstaan of verergeren van acne. De mate waarin deze factoren bijdragen verschilt per persoon.

Een gezonde leefstijl vormt daarom geen vervanging van de reguliere behandeling, maar kan wel een waardevolle aanvulling zijn als onderdeel van een integrale aanpak.

Veelgestelde vragen

Is acne hetzelfde als een vette huid?

Nee. Een vette huid vergroot de kans op acne, maar niet iedereen met een vette huid ontwikkelt puistjes.

Veroorzaakt chocolade acne?

Voor chocolade alleen bestaat onvoldoende overtuigend bewijs. Mogelijk speelt vooral het totale voedingspatroon en de glycemische belasting een rol.

Helpt een aangepast voedingspatroon tegen acne?

Bij sommige mensen wel. Vooral een voedingspatroon met een lage glycemische belasting lijkt de ernst van acne te kunnen verminderen. De effecten verschillen echter per persoon.

Kun je acne voorkomen?

Niet altijd. Erfelijke aanleg en hormonale factoren spelen een belangrijke rol. Een gezonde leefstijl en goede huidverzorging kunnen mogelijk bijdragen aan een gezonde huid.

Gaat acne vanzelf over?

Bij veel jongeren neemt acne na de puberteit af. Bij een deel van de mensen blijven de klachten bestaan of ontstaan ze juist pas op volwassen leeftijd.