Eczeem wordt meestal gezien als een huidaandoening. Jeuk, roodheid en een droge huid zijn immers de meest zichtbare klachten.

Maar steeds meer onderzoek laat zien dat vooral ernstig atopisch eczeem niet alleen een probleem van de huid is. Het immuunsysteem speelt een belangrijke rol en lijkt ook invloed te kunnen hebben op andere organen, waaronder het hart en de bloedvaten.

Betekent dit dat eczeem een hartinfarct veroorzaakt?

Nee.

Wel blijkt uit meerdere grote onderzoeken dat mensen met ernstiger eczeem gemiddeld een hoger risico hebben op hart- en vaatziekten. In dit artikel leggen we uit hoe dat mogelijk komt.

De huid: veel meer dan een beschermlaag

Onze huid is het grootste orgaan van het lichaam. Je kunt de huid vergelijken met de buitenmuur van een huis. Zolang deze muur stevig is, blijven ongewenste stoffen buiten.

Bij atopisch eczeem is deze beschermlaag minder goed intact.

Hierdoor kunnen gemakkelijker:

• allergenen;
• bacteriën;
• irriterende stoffen;
• vocht;

door de huid bewegen.

Dit leidt ertoe dat het immuunsysteem voortdurend wordt geactiveerd om de huid te beschermen.

Een open huidbarrière houdt het immuunsysteem actief

Bij mensen met atopisch eczeem is de huidbarrière vaak blijvend verstoord. Dat betekent dat het immuunsysteem voortdurend kleine beschadigingen moet herstellen. Deze voortdurende afweerreactie gaat gepaard met de productie van verschillende ontstekingsstoffen, waaronder:

• IL-4;
• IL-13;
• IL-31;
• TSLP;
• IgE-gerelateerde immuunreacties.

Hierdoor ontstaat niet alleen een lokale ontsteking in de huid, maar kunnen ook ontstekingsstoffen in de bloedbaan terechtkomen.

Dit wordt gezien als één van de verklaringen waarom ernstig eczeem gepaard kan gaan met een verhoogde chronische laaggradige ontsteking (LGI).

Wat zegt de wetenschap?

De afgelopen jaren zijn meerdere grote bevolkingsonderzoeken samengebracht in een systematische review en meta-analyse. Hieruit bleek dat hoe ernstiger het atopisch eczeem, hoe groter gemiddeld het cardiovasculaire risico. Ten opzichte van mensen zonder eczeem werd gevonden:

• 14% hoger risico op een hartinfarct
• 16% hoger risico op angina pectoris
• 20% hoger risico op hartfalen
• 25% hoger risico op overlijden door hart- en vaatziekten

Voor beroerte werd geen overtuigend statistisch verband gevonden. Belangrijk om te benadrukken is dat dit gemiddelde risico's op populatieniveau zijn. De meeste mensen met eczeem krijgen dus géén hartinfarct.

De onderzoekers denken dat vooral de langdurige immuunactivatie hierbij een rol speelt (Ascott et al., 2019).

Vitamine D: een schakel tussen huid, immuunsysteem en bloedvaten

Mensen met atopisch eczeem hebben gemiddeld vaker een lage vitamine D-status dan mensen zonder eczeem. Vitamine D is vooral bekend vanwege zijn rol bij sterke botten, maar beïnvloedt ook de werking van het immuunsysteem en de gezondheid van de huid.

Een voldoende vitamine D-status draagt onder andere bij aan:

• een goed functionerende huidbarrière;
• de aanmaak van antimicrobiële peptiden (lichaamseigen stoffen die bacteriën helpen bestrijden);
• een evenwichtige afweerreactie;
• de regulatie van ontstekingsprocessen.

Vitamine D en hart- en vaatziekten

Daarnaast lijkt vitamine D ook een rol te spelen bij de gezondheid van hart en bloedvaten. Uit een uitgebreide review blijkt dat een lage vitamine D-status samenhangt met verschillende cardiovasculaire risicofactoren, waaronder:

• een minder goed functionerend endotheel (de beschermende binnenbekleding van de bloedvaten);
• verhoogde activiteit van het renine-angiotensine-aldosteronsysteem (RAAS), dat een belangrijke rol speelt bij de regulatie van de bloeddruk;
• meer chronische laaggradige ontsteking;
• een verhoogde kans op hoge bloeddruk, diabetes type 2 en hart- en vaatziekten (Gunta et al., 2013).

Dat betekent niet dat vitamine D-tekort de oorzaak is van hart- en vaatziekten of dat vitamine D-suppletie deze aandoeningen voorkomt. Grote interventiestudies laten tot nu toe geen overtuigend beschermend effect zien bij mensen zonder tekort. Wel is het aannemelijk dat het behouden of herstellen van een gezonde vitamine D-status een belangrijk onderdeel is van een gezonde huid, een goed functionerend immuunsysteem en mogelijk ook van gezonde bloedvaten.

Histidine en de huidbarrière

Een interessante ontwikkeling is onderzoek naar L-histidine. Histidine is een aminozuur dat nodig is voor de vorming van filaggrine, een belangrijk eiwit voor een gezonde huidbarrière.

In een gerandomiseerde studie verbeterden zowel de SCORAD-score als de POEM-score na acht weken L-histidinesuppletie vergeleken met placebo (Tan et al., 2017).

Meer onderzoek is nodig voordat hier algemene behandeladviezen uit kunnen worden afgeleid, maar de eerste resultaten zijn veelbelovend.

Wat kun je zelf doen?

Hoewel eczeem niet volledig te voorkomen is, zijn er verschillende leefstijlfactoren die de huid en het immuunsysteem kunnen ondersteunen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• een volwaardig mediterraan voedingspatroon;
• voldoende omega-3-vetzuren;
• een gezonde vitamine D-status;
• voldoende slaap;
• stressreductie;
• het voorkomen van overgewicht;
• goede huidverzorging.

Binnen de kPNI kijken we daarnaast naar mogelijke factoren die de huidbarrière of het immuunsysteem langdurig kunnen belasten.

Hoe kijken we hier binnen de kPNI naar?

Vanuit de kPNI zien we eczeem niet alleen als een huidprobleem.

De huid vormt één van de belangrijkste barrières van het lichaam. Wanneer deze langdurig verstoord is, blijft het immuunsysteem voortdurend actief. Dat betekent niet dat eczeem automatisch leidt tot hart- en vaatziekten.

Wel kan het één van de puzzelstukjes zijn binnen een groter geheel van chronische laaggradige ontsteking, metabole gezondheid en leefstijl.

Juist daarom kijken we tijdens een consult naar het totaalplaatje en niet alleen naar de huid.

Samenvatting

Eczeem is veel meer dan alleen een huidprobleem.

Vooral ernstig atopisch eczeem gaat samen met een verhoogde chronische immuunactivatie en lijkt gemiddeld geassocieerd te zijn met een hoger risico op verschillende hart- en vaatziekten.

Dat betekent niet dat mensen met eczeem automatisch een hartinfarct krijgen.

Wel onderstreept het hoe belangrijk een gezonde huidbarrière, een goed gereguleerd immuunsysteem en een gezonde leefstijl zijn.

👉 Lees ook ons uitgebreide artikel: Waarom ontstaat aderverkalking? Meer dan alleen cholesterol.

Referenties

Ascott, A., Mulick, A., Yu, A. M., Prieto-Merino, D., Schmidt, M., Abuabara, K., Smeeth, L., Roberts, A., & Langan, S. M. (2019). Atopic eczema and major cardiovascular outcomes: A systematic review and meta-analysis of population-based studies. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 143(5), 1821-1829. https://doi.org/10.1016/j.jaci.2018.11.030

Palmer, C. N. A., Irvine, A. D., Terron-Kwiatkowski, A., Zhao, Y., Liao, H., Lee, S. P., ... McLean, W. H. I. (2006). Common loss-of-function variants of the epidermal barrier protein filaggrin are a major predisposing factor for atopic dermatitis. Nature Genetics, 38(4), 441-446. https://doi.org/10.1038/ng1767

Tan SP, Brown SB, Griffiths CE, Weller RB, Gibbs NK. Feeding filaggrin: effects of l-histidine supplementation in atopic dermatitis. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2017 Oct 5;10:403-411. doi: 10.2147/CCID.S146760. PMID: 29042806; PMCID: PMC5634381.

Gunta, S. S., Thadhani, R. I., & Mak, R. H. (2013). The effect of vitamin D status on risk factors for cardiovascular disease. Nature Reviews Nephrology, 9(6), 337-347. https://doi.org/10.1038/nrneph.2013.74