Veel mensen maken zich zorgen over hun cholesterol, maar besteden nauwelijks aandacht aan hun tandvlees.

Toch blijkt uit steeds meer onderzoek dat chronisch ontstoken tandvlees (parodontitis) samenhangt met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten.

Betekent dat dat bloedend tandvlees een hartinfarct veroorzaakt?

Nee.

Maar het kan wél een belangrijk signaal zijn dat het immuunsysteem langdurig actief is. In dit artikel leggen we uit hoe de mondgezondheid samenhangt met de gezondheid van je bloedvaten en wat de wetenschap hierover zegt.

Wat is parodontitis?

Veel mensen denken dat bloedend tandvlees normaal is. Dat is het eigenlijk niet. Gezond tandvlees hoort niet te bloeden tijdens het poetsen of flossen. Wanneer tandplak langdurig blijft zitten, kunnen bacteriën zich ophopen langs de tandvleesrand. Hierdoor ontstaat eerst gingivitis (een oppervlakkige tandvleesontsteking).

Wordt deze ontsteking niet behandeld, dan kan zij zich uitbreiden naar het onderliggende steunweefsel van de tanden en kiezen. Dit noemen we parodontitis.

Hierbij kunnen uiteindelijk:

• het tandvlees;
• het kaakbot;
• de bindweefselvezels rondom de tanden;

langzaam beschadigd raken.

Waarom bloedt tandvlees?

Bloedend tandvlees is een teken dat het immuunsysteem actief is. Mondbacteriën veroorzaken niet rechtstreeks de schade. Het zijn vooral de afweercellen die ontstekingsstoffen produceren om de bacteriën te bestrijden.

Daardoor ontstaan:

• roodheid;
• zwelling;
• gevoeligheid;
• bloedingen tijdens poetsen of eten.

Juist omdat deze ontsteking vaak pijnloos verloopt, merken veel mensen jarenlang niet dat er iets aan de hand is.

Van een mondprobleem naar een probleem van het hele lichaam

De mond vormt één van de grootste toegangspoorten tot het lichaam. Bij parodontitis raakt de beschermende barrière van het tandvlees beschadigd.

Daardoor kunnen:

• bacteriën;
• bacteriële bestanddelen (zoals lipopolysacchariden of LPS);
• ontstekingsstoffen (cytokinen);

tijdelijk in de bloedbaan terechtkomen. Het immuunsysteem reageert hierop met een voortdurende lichte activatie. Dit noemen we chronische laaggradige ontsteking (LGI). Juist deze langdurige immuunactivatie wordt ook gezien bij het ontstaan van atherosclerose (aderverkalking).

Wat gebeurt er in de bloedvaten?

Het endotheel (de beschermende binnenbekleding van de bloedvaten) reageert gevoelig op ontstekingsstoffen.

Bij langdurige ontsteking kan het endotheel:

• minder stikstofmonoxide (NO) produceren;
• beter doorlaatbaar worden;
• meer witte bloedcellen aantrekken;
• makkelijker LDL-deeltjes vasthouden.

Hierdoor ontstaat een omgeving waarin plaquevorming gemakkelijker kan optreden. Dat betekent niet dat parodontitis op zichzelf aderverkalking veroorzaakt. Wel lijkt het één van de factoren te zijn die de belasting van het vaatstelsel kan vergroten.

Wat zegt de wetenschap?

De relatie tussen parodontitis en hart- en vaatziekten is de afgelopen twintig jaar uitgebreid onderzocht. Een grote consensus van de European Federation of Periodontology (EFP) en de World Heart Federation concludeert dat mensen met ernstige parodontitis gemiddeld een hoger risico hebben op:

• coronaire hartziekte;
• beroerte;
• cardiovasculaire sterfte.

Onderzoekers denken dat meerdere mechanismen hierbij samenwerken:

• chronische ontsteking;
• endotheelactivatie;
• bacteriële verspreiding via de bloedbaan;
• veranderingen in de afweerreactie.

Belangrijk is wel dat de meeste onderzoeken observationeel zijn. Dat betekent dat zij een verband laten zien, maar niet onomstotelijk bewijzen dat parodontitis de directe oorzaak is van hart- en vaatziekten. Wel is het biologische mechanisme plausibel en wordt de relatie ondersteund door steeds meer onderzoek (Sanz et al., 2020).

Kun je het risico verkleinen?

Gelukkig wel.

Een gezonde mond begint met eenvoudige dagelijkse gewoonten:

• poets twee keer per dag;
• reinig dagelijks tussen de tanden en kiezen;
• laat tandsteen regelmatig verwijderen;
• ga bij bloedend tandvlees naar de tandarts of mondhygiënist;
• stop met roken;
• beperk het gebruik van suiker, frisdrank en ultrabewerkte voeding.

Een goede mondgezondheid is niet alleen belangrijk voor je gebit, maar mogelijk ook voor je algehele gezondheid.

Hoe kijken we hier binnen de kPNI naar?

Binnen de klinische psycho-neuro-immunologie (kPNI) zien we de mond niet als een los onderdeel van het lichaam.

De mond maakt deel uit van het immuunsysteem. Chronische ontstekingen in de mond kunnen daarom bijdragen aan een voortdurende activatie van het afweersysteem. Tegelijkertijd kunnen factoren zoals voeding, slaap, stress en een verstoorde stofwisseling invloed hebben op zowel de mondgezondheid als de gezondheid van de bloedvaten.

Juist daarom kijken we tijdens een consult niet alleen naar één klacht, maar naar het totaalplaatje.

Samenvatting

Bloedend tandvlees lijkt misschien een klein probleem, maar het is meestal geen normaal verschijnsel.

Chronische tandvleesontsteking (parodontitis) hangt in wetenschappelijk onderzoek samen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Waarschijnlijk komt dit doordat beide aandoeningen dezelfde onderliggende processen delen, zoals chronische laaggradige ontsteking en een minder goed functionerend endotheel.

Heb je regelmatig last van bloedend tandvlees? Neem dit dan serieus en bespreek het met je tandarts of mondhygiënist.

👉 Wil je meer weten over hoe aderverkalking ontstaat en welke factoren het risico verhogen? Lees dan ook mijn uitgebreide artikel: Wat is aderverkalking en hoe ontstaat het?

Referenties

Bahekar, A. A., Singh, S., Saha, S., Molnar, J., & Arora, R. (2007). The prevalence and incidence of coronary heart disease is significantly increased in periodontitis: A meta-analysis. American Heart Journal, 154(5), 830–837. https://doi.org/10.1016/j.ahj.2007.06.037

Sanz, M., Del Castillo, A. M., Jepsen, S., Gonzalez-Juanatey, J. R., D'Aiuto, F., Bouchard, P., et al. (2020). Periodontitis and cardiovascular diseases: Consensus report. Journal of Clinical Periodontology, 47(3), 268–288. https://doi.org/10.1111/jcpe.13189

Tonetti, M. S., Van Dyke, T. E., & Working Group 1 of the Joint EFP/AAP Workshop. (2013). Periodontitis and atherosclerotic cardiovascular disease: Consensus report. Journal of Clinical Periodontology, 40(Suppl. 14), S24–S29. https://doi.org/10.1111/jcpe.12089