1 minuut samenvatting

• Insulineresistentie betekent dat lichaamscellen minder gevoelig worden voor insuline. Het lichaam maakt daardoor vaak extra insuline aan om de bloedsuikerspiegel onder controle te houden.
• Die langdurig verhoogde insulinespiegel kan niet alleen invloed hebben op de stofwisseling, maar ook op de huid. Insuline en verwante groeisignalen beïnvloeden namelijk onder andere de groei van huidcellen en de talgproductie.
• Het duidelijkste huidsignaal is acanthosis nigricans: donkere, verdikte en vaak wat fluweelachtig aanvoelende huid, meestal in de nek, oksels of andere huidplooien. Deze huidafwijking is sterk geassocieerd met insulineresistentie (Radu et al., 2022).
• Ook meerdere steelwratjes (skin tags) worden vaker gezien bij mensen met insulineresistentie en metabole problemen (Barbato et al., 2012).
• Voor acne bestaat eveneens een verband met insulineresistentie, maar dit is minder specifiek. Acne heeft veel mogelijke oorzaken en betekent op zichzelf dus niet dat iemand insulineresistent is (Nickles et al., 2022).
• De huid kan daarom soms een vroeg zichtbaar signaal van metabole ontregeling geven, maar een huidafwijking is nooit voldoende om insulineresistentie vast te stellen.
• Bij opvallende huidveranderingen in combinatie met bijvoorbeeld buikvet, hoge bloeddruk, afwijkende bloedvetten of een verhoogde bloedsuiker kan het zinvol zijn om breder naar de metabole gezondheid te kijken.

Inleiding — Wat kan je huid vertellen over je stofwisseling?

We denken bij de huid vaak aan iets wat vooral van buitenaf wordt beïnvloed: zonlicht, verzorgingsproducten, allergenen of uitdroging. Maar de huid reageert ook op processen binnen in het lichaam.

Hormonen, voedingsstoffen, ontstekingssignalen en veranderingen in de stofwisseling kunnen allemaal invloed hebben op huidcellen, talgklieren en pigmentvorming. Daardoor kunnen sommige veranderingen in de huid een aanwijzing zijn dat er elders in het lichaam iets verandert.

Een interessant voorbeeld is insulineresistentie.

Insuline kennen we vooral als het hormoon dat helpt om glucose uit het bloed in onze cellen te krijgen. Maar insuline heeft meer functies. Het beïnvloedt ook groei en stofwisseling van verschillende celtypen. Wanneer het lichaam minder gevoelig wordt voor insuline, gaat de alvleesklier daarom vaak méér insuline produceren. Zo probeert het lichaam de bloedsuikerspiegel aanvankelijk nog normaal te houden.

Die situatie noemen we hyperinsulinemie: er circuleert langdurig meer insuline in het bloed dan normaal.

Juist die verhoogde insulinespiegel kan zichtbaar worden in de huid. Het bekendste voorbeeld is acanthosis nigricans, waarbij de huid donkerder en dikker wordt, vaak rond de nek of oksels. Ook steelwratjes worden vaker gezien bij mensen met insulineresistentie (Barbato et al., 2012; Radu et al., 2022).

De huid kan daarmee soms functioneren als een soort zichtbaar venster op de stofwisseling.

Dat betekent nadrukkelijk niet dat iedere puist, pigmentvlek of steelwrat op insulineresistentie wijst. Veel huidafwijkingen hebben verschillende mogelijke oorzaken. Het gaat daarom vooral om het herkennen van patronen en het vervolgens breder kijken naar de metabole gezondheid.

Lees ook: Insulineresistentie: wat is het en hoe ontstaat het?

Wat is insulineresistentie?

Na een maaltijd worden koolhydraten voor een belangrijk deel afgebroken tot glucose, een suiker die onze cellen als energiebron kunnen gebruiken. Wanneer glucose in het bloed terechtkomt, maakt de alvleesklier insuline aan.

Je kunt insuline enigszins zien als een boodschapper. Het hormoon geeft onder andere spier- en vetcellen het signaal om glucose uit het bloed op te nemen.

Bij insulineresistentie reageren deze cellen minder goed op dat signaal.

Het lichaam probeert dat aanvankelijk te compenseren door meer insuline te produceren:

cellen worden minder gevoelig voor insuline
↓
de alvleesklier maakt meer insuline
↓
de insulinespiegel stijgt
↓
de bloedsuiker kan aanvankelijk nog normaal blijven

Dit is belangrijk, want insulineresistentie kan daardoor al aanwezig zijn voordat nuchtere glucose of HbA1c duidelijk verhoogd zijn.

Wanneer deze compensatie uiteindelijk onvoldoende wordt, kan de bloedsuikerspiegel wel stijgen. Insulineresistentie speelt dan ook een belangrijke rol bij het ontstaan van prediabetes en diabetes type 2.

Insulineresistentie staat bovendien vaak niet op zichzelf. Het kan samengaan met buikvet, hoge triglyceriden, een lage HDL-waarde en hoge bloeddruk. Wanneer meerdere van deze afwijkingen samen voorkomen, spreken we van het metabool syndroom.

Lees ook: Wat is het metabool syndroom?

Lees ook: Diabetes type 2: oorzaken, symptomen en behandeling

Waarom kan insulineresistentie zichtbaar worden aan de huid?

De belangrijkste verklaring is dat insuline veel meer doet dan alleen de bloedsuikerspiegel reguleren.

Insuline werkt ook als een groei- en opslagsignaal. Wanneer langdurig veel insuline aanwezig is, kan dit bepaalde groeiprocessen in de huid stimuleren. Daarbij speelt ook IGF-1 (insulin-like growth factor 1) een rol. Dit is een groeifactor die qua structuur en werking gedeeltelijk op insuline lijkt.

Bij hoge insulineconcentraties kunnen insuline en verwante groeisignalen de groei van onder andere keratinocyten en fibroblasten stimuleren. Keratinocyten zijn de belangrijkste cellen van de opperhuid; fibroblasten zijn cellen die onder andere bouwstoffen voor het bindweefsel produceren. Dit mechanisme wordt gezien als een belangrijke verklaring voor de verdikking van de huid bij acanthosis nigricans (Hermanns-Lê et al., 2004).

Ook de hormoonhuishouding kan veranderen. Hoge insulinespiegels kunnen bijvoorbeeld samenhangen met een hogere beschikbaarheid van androgenen, hormonen zoals testosteron die onder andere de talgklieren beïnvloeden. Dit is vooral relevant bij aandoeningen zoals het polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS), waarbij insulineresistentie en verhoogde androgeenactiviteit vaak samen voorkomen.

Daarnaast worden verbanden onderzocht tussen insulineresistentie, IGF-1 en acne. Een systematische review en meta-analyse vond dat insulineresistentie vaker voorkwam bij mensen met acne dan bij controles zonder acne (Nickles et al., 2022). Dat betekent echter nog niet dat insulineresistentie de oorzaak van acne is; acne ontstaat door een samenspel van onder andere talgproductie, verstopping van haarzakjes, hormonen, bacteriën en ontstekingsprocessen.

We kunnen het daarom vereenvoudigd zo zien:

insulineresistentie
↓
meer insuline nodig
↓
langdurig verhoogde insulinespiegel
↓
verandering van groei- en hormoonsignalen
↓
mogelijke veranderingen in de huid

Dat verklaart waarom bepaalde huidveranderingen soms al zichtbaar zijn terwijl iemand nog geen diabetes type 2 heeft ontwikkeld.

Lees ook: Acne: oorzaken, behandeling en de rol van voeding

Welke huidsignalen kunnen samenhangen met insulineresistentie?

Niet iedere huidafwijking heeft dezelfde betekenis. Sommige huidverschijnselen zijn duidelijker met insulineresistentie verbonden dan andere.

De belangrijkste zijn:

Acanthosis nigricans
Donkere, verdikte en vaak fluweelachtig aanvoelende huid. De afwijking ontstaat vooral in huidplooien, zoals de nek, oksels en liezen. Van de huidafwijkingen die in dit artikel worden besproken, is dit een van de duidelijkste klinische aanwijzingen voor mogelijke insulineresistentie.

Steelwratjes (skin tags)
Kleine, zachte uitstulpingen van de huid, vaak in de nek, oksels of liezen. De medische naam is acrochordons. Een enkel steelwratje zegt weinig, maar meerdere steelwratjes worden vaker gezien bij mensen met insulineresistentie, overgewicht en andere metabole afwijkingen.

Acne
Insulineresistentie en verhoogde insuline- en IGF-1-signalen kunnen mogelijk bijdragen aan processen die bij acne betrokken zijn. De associatie wordt ondersteund door onderzoek, maar acne is veel minder specifiek voor insulineresistentie dan acanthosis nigricans.

Daarnaast worden ook andere huidproblemen in verband gebracht met metabole ontregeling. Denk bijvoorbeeld aan psoriasis en hidradenitis suppurativa. Hier ligt de relatie echter anders: deze aandoeningen kunnen samenhangen met obesitas en het metabool syndroom, maar zijn geen eenvoudige ‘huidtekens van insulineresistentie’.

Daarom is het nuttig om onderscheid te maken tussen:

een relatief specifiek metabool signaal
zoals acanthosis nigricans

en

een huidaandoening die statistisch vaker samengaat met metabole problemen
zoals acne of psoriasis.

Dat onderscheid voorkomt dat we te snel conclusies trekken op basis van alleen de huid.

Lees ook: Laaggradige ontsteking: wat is het en waarom speelt het een rol bij chronische ziekten?

Acanthosis nigricans: donkere en verdikte huidplooien

Van alle huidveranderingen die met insulineresistentie in verband worden gebracht, is acanthosis nigricans waarschijnlijk de belangrijkste.

Bij acanthosis nigricans wordt de huid donkerder, dikker en vaak wat fluweelachtig. De veranderingen zijn meestal te zien in huidplooien, vooral:

• in de nek;
• onder de oksels;
• in de liezen;
• soms onder de borsten of op andere plaatsen waar huidplooien aanwezig zijn.

De verkleuring kan op het eerste gezicht op vuil lijken, maar verdwijnt niet door wassen. De huidstructuur zelf is namelijk veranderd.

Acanthosis nigricans wordt sterk geassocieerd met insulineresistentie en hyperinsulinemie — een langdurig verhoogde hoeveelheid insuline in het bloed. Een recente systematische review bevestigt de sterke samenhang met kenmerken van het metabool syndroom, waarbij insulineresistentie de duidelijkste associatie liet zien (Gillespie et al., 2026).

De verklaring ligt waarschijnlijk gedeeltelijk bij de groeibevorderende werking van insuline. Bij hoge concentraties kan insuline, samen met groeifactoren zoals IGF-1, de groei van huidcellen stimuleren. Daardoor kan de huid dikker worden en verandert de structuur ervan.

Acanthosis nigricans betekent overigens niet automatisch dat iemand insulineresistent is. Er bestaan ook andere vormen en oorzaken. Een arts kan daarom beoordelen of verder onderzoek nodig is.

Wel is de relatie sterk genoeg om het serieus te nemen. In de actuele richtlijn van de American Diabetes Association wordt acanthosis nigricans expliciet genoemd als een klinische aandoening die samenhangt met insulineresistentie en kan meewegen bij de beslissing om op prediabetes of diabetes type 2 te testen.

Lees ook: Insulineresistentie: wat is het en hoe ontstaat het?

Skin tags: zijn steelwratjes een teken van insulineresistentie?

Skin tags, in het Nederlands meestal steelwratjes genoemd, zijn kleine, zachte en goedaardige uitstulpingen van de huid. De medische naam is acrochordons.

Ze komen vaak voor in de nek, oksels, liezen en andere plaatsen waar huid tegen huid of kleding schuurt.

Een enkel steelwratje is heel normaal en zegt weinig over de stofwisseling. Interessanter wordt het wanneer iemand veel steelwratjes heeft. Onderzoek laat zien dat meerdere skin tags vaker voorkomen bij mensen met insulineresistentie, overgewicht en andere kenmerken van metabole ontregeling (Barbato et al., 2012).

Waarschijnlijk spelen zowel wrijving als groeisignalen zoals insuline en IGF-1 een rol. Het precieze mechanisme is echter minder duidelijk dan bij acanthosis nigricans.

Steelwratjes zijn daarom vooral een mogelijke aanwijzing, geen diagnostische test.

Iemand met enkele steelwratjes hoeft zich dus niet direct zorgen te maken. Maar wanneer er veel aanwezig zijn én er bijvoorbeeld sprake is van buikvet, hoge bloeddruk, verhoogde triglyceriden of een verhoogde bloedsuiker, ontstaat er meer reden om naar het totale metabole plaatje te kijken.

Lees ook: Metabool syndroom: wanneer verschillende risicofactoren samenkomen

Acne: welke rol spelen insuline en IGF-1?

Bij acne is het verband met insulineresistentie ingewikkelder.

Acne ontstaat wanneer haarzakjes en talgklieren verstopt en ontstoken raken. Daarbij spelen onder andere talgproductie, hormonen, verhoorning van de huid en de huidbacterie Cutibacterium acnes een rol.

Ook insuline en IGF-1 kunnen deze processen beïnvloeden.

IGF-1 staat voor insulin-like growth factor 1. Dit is een groeifactor die verschillende processen in het lichaam stimuleert en deels samenwerkt met insuline. Verhoogde activiteit van insuline en IGF-1 kan invloed hebben op de talgklieren en op hormonale routes die betrokken zijn bij acne.

Ook klinisch onderzoek wijst op een verband. Een systematische review en meta-analyse vond meer insulineresistentie bij mensen met acne dan bij controlegroepen zonder acne (Nickles et al., 2022).

Maar hier is nuance belangrijk.

Acne is geen betrouwbaar teken van insulineresistentie.

Het is een zeer veelvoorkomende huidaandoening met verschillende oorzaken. Bij een tiener met acne zonder andere metabole risicofactoren is er bijvoorbeeld weinig reden om op basis van alleen de acne aan insulineresistentie te denken.

Het verband wordt interessanter wanneer acne voorkomt naast andere aanwijzingen, bijvoorbeeld overgewicht rond de buik, acanthosis nigricans of — bij vrouwen — kenmerken van PCOS (polycysteus-ovariumsyndroom). Bij PCOS kunnen insulineresistentie en een verhoogde werking van androgenen, zoals testosteron, samen bijdragen aan acne en andere klachten.

Lees ook: Acne: oorzaken, behandeling en de rol van voeding

Andere huidveranderingen die kunnen voorkomen bij metabole ontregeling

Naast acanthosis nigricans, steelwratjes en acne worden meer huidaandoeningen in verband gebracht met een verstoorde metabole gezondheid.

Voorbeelden zijn psoriasis en hidradenitis suppurativa. Bij hidradenitis ontstaan terugkerende pijnlijke ontstekingen en abcessen, vooral in huidplooien zoals de oksels en liezen.

Deze aandoeningen komen vaker voor bij mensen met obesitas en het metabool syndroom. Dat betekent echter niet dat insulineresistentie rechtstreeks de oorzaak is. De relatie is waarschijnlijk wederzijds en wordt beïnvloed door meerdere factoren, waaronder lichaamsgewicht en ontstekingsprocessen.

Ook xanthomen en xanthelasmata kunnen informatie geven over de stofwisseling. Dit zijn gelige ophopingen van vetten in of onder de huid. Xanthelasmata zitten meestal rond de oogleden. Deze veranderingen zijn vooral interessant in relatie tot afwijkingen in de bloedvetten en zijn geen specifiek teken van insulineresistentie.

De huid kan dus verschillende signalen afgeven, maar de betekenis verschilt sterk:

Acanthosis nigricans → duidelijke relatie met insulineresistentie
Meerdere skin tags → mogelijke aanwijzing voor metabole ontregeling
Acne → mogelijk verband, maar weinig specifiek
Psoriasis/hidradenitis → geassocieerd met obesitas en metabool syndroom
Xanthomen/xanthelasmata → eerder aanwijzing voor afwijkende bloedvetten

Lees ook: Laaggradige ontsteking: wat is het en waarom speelt het een rol bij chronische ziekten?

Betekenen deze huidsignalen dat je insulineresistent bent?

Nee.

Dit is misschien wel de belangrijkste nuance van het artikel. Geen van deze huidafwijkingen kan op zichzelf de diagnose insulineresistentie stellen.

Een huidafwijking kan veel verschillende oorzaken hebben. Acne kan bijvoorbeeld ontstaan door hormonale veranderingen zonder dat iemand insulineresistent is. Steelwratjes komen ook voor bij metabool gezonde mensen. En zelfs acanthosis nigricans kent andere oorzaken dan insulineresistentie.

De huid is daarom beter te zien als een signaalgever.

Wanneer een kenmerkend huidsignaal voorkomt samen met andere risicofactoren, wordt het interessanter. Denk aan:

acanthosis nigricans + buikvet + hoge triglyceriden + hoge bloeddruk + verhoogde glucose

Dat patroon geeft veel meer informatie dan één los huidkenmerk.

Hetzelfde principe geldt breder binnen de geneeskunde: een klacht of lichamelijk kenmerk krijgt betekenis in combinatie met andere klachten, risicofactoren, lichamelijk onderzoek en eventueel laboratoriumonderzoek.

Lees ook: Wat is klinische psycho-neuro-immunologie (kPNI)?

Lees ook: Bloedsuikerwaarden: wat zijn normale waarden?

Wat zegt de wetenschap?

De wetenschappelijke onderbouwing verschilt behoorlijk per huidsignaal.

Voor acanthosis nigricans is het bewijs het sterkst. De relatie met insulineresistentie, obesitas en metabole afwijkingen is al lange tijd bekend en wordt bevestigd in recente overzichtsliteratuur. Een systematische review uit 2026 concludeert dat acanthosis nigricans bruikbaar kan zijn als zichtbaar signaal om mensen met een verhoogd metabool risico eerder te herkennen (Gillespie et al., 2026).

Dit sluit aan bij de huidige ADA-richtlijn, waarin acanthosis nigricans wordt genoemd als een klinisch kenmerk dat geassocieerd is met insulineresistentie.

Voor steelwratjes is er eveneens een duidelijke associatie met insulineresistentie, maar de bewijskracht is minder sterk. Veel van het onderzoek is observationeel: onderzoekers constateren dat steelwratjes en metabole afwijkingen vaker samen voorkomen, maar daarmee is nog niet aangetoond dat hoge insuline de steelwratjes veroorzaakt.

Voor acne is het beeld nog minder specifiek. Een meta-analyse ondersteunt een associatie tussen acne en insulineresistentie, maar acne heeft zoveel andere beïnvloedende factoren dat het niet geschikt is als zelfstandige aanwijzing voor insulineresistentie.

Samengevat:

Acanthosis nigricans — sterkste bewijs
Duidelijke associatie met insulineresistentie en metabole ontregeling.

Meerdere skin tags — redelijk bewijs
Interessante metabole aanwijzing, vooral in combinatie met andere risicofactoren.

Acne — beperkt tot redelijk bewijs voor een verband
Biologisch plausibel en ondersteund door observationeel onderzoek, maar weinig specifiek.

Andere huidaandoeningen — wisselend bewijs
Vaak is vooral sprake van een associatie met obesitas of metabool syndroom en niet specifiek met insulineresistentie.

Dat onderscheid is belangrijk. Een statistisch verband is niet hetzelfde als oorzaak en gevolg.

Wanneer is het verstandig om insulineresistentie te laten onderzoeken?

Niet iedere puist of ieder steelwratje is een reden voor bloedonderzoek.

Het wordt relevanter wanneer duidelijke huidveranderingen samengaan met andere kenmerken die het risico op metabole problemen verhogen. Voorbeelden zijn overgewicht of veel buikvet, hoge bloeddruk, hoge triglyceriden, een lage HDL-waarde, PCOS, diabetes type 2 in de familie of eerder vastgestelde afwijkende bloedsuikerwaarden.

Vooral acanthosis nigricans verdient aandacht. De American Diabetes Association noemt deze huidafwijking expliciet als een aandoening die geassocieerd is met insulineresistentie. Bij volwassenen met overgewicht of obesitas kan dit een extra reden zijn om te testen op prediabetes of diabetes type 2.

Daarvoor worden in de reguliere diagnostiek onder andere gebruikt:

• nuchtere glucose: de bloedsuiker na een periode zonder eten;
• HbA1c: een maat die een indruk geeft van de gemiddelde bloedsuiker over de afgelopen maanden;
• orale glucosetolerantietest (OGTT): hierbij wordt gemeten hoe het lichaam reageert op een vaste hoeveelheid glucose.

Belangrijk is dat deze testen vooral worden gebruikt voor het opsporen van prediabetes en diabetes. Insulineresistentie zelf is lastiger rechtstreeks vast te stellen. De meest nauwkeurige onderzoeksmethode is de euglycemische hyperinsulinemische clamp, maar deze is ingewikkeld en wordt daarom vooral in wetenschappelijk onderzoek gebruikt. Afgeleide maten zoals HOMA-IR worden eveneens gebruikt, maar hebben beperkingen en zijn niet hetzelfde als een officiële diagnose van diabetes.

Je hoeft dus niet te wachten totdat de bloedsuiker duidelijk te hoog is voordat metabole gezondheid relevant wordt. De combinatie van huid, lichaamsbouw, bloeddruk, bloedvetten, bloedsuiker en medische voorgeschiedenis kan eerder aanleiding geven om het totaalplaatje te beoordelen.

Lees ook: Bloedsuiker meten: nuchtere glucose, HbA1c en glucosetolerantie uitgelegd

Lees ook: Prediabetes: symptomen, oorzaken en wat je eraan kunt doen

Kunnen huidklachten verbeteren als de insulinegevoeligheid verbetert?

Dat kan, maar het hangt sterk af van welke huidafwijking iemand heeft.

Voor acanthosis nigricans is de relatie het duidelijkst. Omdat insulineresistentie en een hoge insulinespiegel een belangrijke rol kunnen spelen bij het ontstaan ervan, kan verbetering van de metabole gezondheid ook leiden tot vermindering van de huidafwijking. Gewichtsverlies bij overgewicht en behandeling van de onderliggende insulineresistentie worden daarom als belangrijke onderdelen van de behandeling beschouwd (Phiske, 2020).

Dat betekent niet dat de huid onmiddellijk herstelt zodra de insulinegevoeligheid verbetert. Acanthosis nigricans kan langzaam verminderen en soms gedeeltelijk aanwezig blijven.

Voor acne is het bewijs minder duidelijk. Een kleine gerandomiseerde studie liet bijvoorbeeld zien dat een voedingspatroon met een lage glycemische belasting zowel de insulinegevoeligheid als acne verbeterde. Omdat tegelijkertijd ook het lichaamsgewicht veranderde, kunnen we daaruit niet concluderen dat verbetering van de insulinegevoeligheid rechtstreeks verantwoordelijk was voor de verbetering van acne (Smith et al., 2007).

Bij steelwratjes is nog minder duidelijk of bestaande wratjes verdwijnen wanneer de metabole gezondheid verbetert. Ze kunnen daarom beter worden gezien als een mogelijke aanwijzing voor metabole ontregeling dan als een goede maat om verbetering van de insulinegevoeligheid te volgen.

Kortom: verbetering van de metabole gezondheid kan sommige huidafwijkingen gunstig beïnvloeden, maar de huid is geen betrouwbare graadmeter voor de mate van insulineresistentie.

Wat kun je zelf doen om je insulinegevoeligheid te verbeteren?

Insulineresistentie is geen proces dat met één voedingsmiddel of supplement kan worden opgelost. De sterkste wetenschappelijke onderbouwing bestaat voor een combinatie van beweging, gezonde voeding en — wanneer sprake is van overgewicht — gewichtsverlies.

Beweeg regelmatig

Spieren zijn een belangrijke bestemming voor glucose. Tijdens lichamelijke activiteit kunnen spiercellen bovendien meer glucose opnemen, waardoor regelmatig bewegen de glucoseregulatie en insulinegevoeligheid kan verbeteren.

Zowel duurtraining als krachttraining zijn zinvol. Onderzoek laat zien dat regelmatige lichaamsbeweging de insulinegevoeligheid kan verbeteren, ook los van grote veranderingen in lichaamsgewicht.

De huidige richtlijnen adviseren voor volwassenen met of met een verhoogd risico op diabetes uiteindelijk ongeveer 150 minuten matig tot intensief bewegen per week. Ook krachttraining en het regelmatig onderbreken van langdurig zitten zijn zinvol.

Kies een voedingspatroon dat je metabole gezondheid ondersteunt

Er bestaat niet één verplicht ‘insulineresistentiedieet’. Verschillende voedingspatronen kunnen effectief zijn.

De nadruk kan liggen op:

• veel groente en andere minimaal bewerkte voedingsmiddelen;
• voldoende eiwit en vezels;
• peulvruchten, noten, zaden en volkorenproducten waar passend;
• minder suikerhoudende dranken, snoep en sterk geraffineerde producten;
• een totale energie-inname die past bij het energieverbruik.

Mediterrane en koolhydraatbeperkte voedingspatronen behoren bijvoorbeeld tot de evidence-based mogelijkheden voor mensen met prediabetes. De beste aanpak is uiteindelijk een voedingspatroon dat metabool gunstig én langdurig vol te houden is.

Lees ook: Diabetes type 2 dieet: wat kun je het beste eten?

Verminder overtollig buikvet wanneer dat van toepassing is

Vooral vetopslag rond de buik hangt sterk samen met insulineresistentie.

Bij mensen met overgewicht of obesitas en een verhoogd risico op diabetes kan al een relatief beperkte gewichtsafname metabool relevant zijn. De ADA adviseert in deze groep een leefstijlprogramma gericht op ongeveer 5–7% gewichtsverlies, gecombineerd met minimaal 150 minuten matig intensieve lichamelijke activiteit per week.

Het doel is dus niet simpelweg ‘zo licht mogelijk worden’. Het gaat om verbetering van lichaamssamenstelling en metabole gezondheid.

Kijk verder dan alleen de bloedsuiker

Insulineresistentie staat vaak niet op zichzelf. Hoge triglyceriden, lage HDL-waarden, hoge bloeddruk, buikvet en een stijgende bloedsuiker kunnen onderdeel zijn van hetzelfde metabole patroon.

Daarom is het zinvoller om niet één getal te optimaliseren, maar naar het totale metabole risicoprofiel te kijken.

Lees ook: Waarom hoge triglyceriden soms belangrijker zijn dan een hoog cholesterol

Lees ook: Metabool syndroom: wanneer verschillende risicofactoren samenkomen

Wat betekent dit vanuit kPNI-perspectief?

Binnen de klinische psycho-neuro-immunologie (kPNI) wordt een huidsignaal niet alleen bekeken als een lokaal probleem van de huid. De vraag is ook welke processen elders in het lichaam ermee kunnen samenhangen.

Insulineresistentie is daar een goed voorbeeld van.

Een donkere huidplooi in de nek behandelen met alleen een crème kan cosmetisch iets doen, maar wanneer er acanthosis nigricans door onderliggende insulineresistentie aanwezig is, vertelt de huid mogelijk iets over een breder metabool proces.

Vanuit een kPNI-perspectief wordt daarom gekeken naar de samenhang tussen bijvoorbeeld:

voeding → lichaamsbeweging → vetmassa → glucose- en insulineregulatie → immuunactiviteit → huid

Dat betekent niet dat iedere huidklacht vanuit de darmen, voeding of insulineresistentie verklaard moet worden. Juist een systeembenadering vraagt om onderscheid tussen wat wetenschappelijk aannemelijk is, wat aangetoond is en wat slechts een hypothese is.

Bij acanthosis nigricans is de relatie met insulineresistentie bijvoorbeeld veel sterker onderbouwd dan bij acne. En bij psoriasis kunnen metabole en ontstekingsprocessen relevant zijn, zonder dat daarmee is aangetoond dat insulineresistentie de psoriasis veroorzaakt.

Het doel is daarom niet om achter iedere huidafwijking een ‘diepere oorzaak’ te zoeken, maar om te herkennen wanneer een zichtbaar huidprobleem aanleiding geeft om breder naar de gezondheid te kijken.

Lees ook: Wat is klinische psycho-neuro-immunologie (kPNI)?

Lees ook: Laaggradige ontsteking: wat is het en waarom speelt het een rol bij chronische ziekten?

Samenvatting

De huid kan soms aanwijzingen geven over processen die zich dieper in het lichaam afspelen. Dat geldt ook voor insulineresistentie.

Van de besproken huidafwijkingen heeft acanthosis nigricans de duidelijkste relatie met insulineresistentie. Vooral donkere, verdikte en fluweelachtig aanvoelende huid in de nek, oksels of andere huidplooien kan aanleiding zijn om verder naar de metabole gezondheid te kijken.

Ook meerdere steelwratjes worden vaker gezien bij mensen met metabole afwijkingen. Voor acne bestaat eveneens een mogelijke relatie met insuline en IGF-1, maar acne is veel minder specifiek en heeft verschillende mogelijke oorzaken.

Een huidafwijking stelt echter nooit de diagnose insulineresistentie.

De combinatie met andere kenmerken — zoals buikvet, hoge triglyceriden, hoge bloeddruk, PCOS of afwijkende bloedsuikerwaarden — geeft veel meer informatie.

Het goede nieuws is dat insulinegevoeligheid beïnvloedbaar is. Regelmatig bewegen, een gezond voedingspatroon en waar nodig vermindering van overtollig lichaamsvet behoren tot de best onderbouwde maatregelen. De actuele ADA-richtlijnen ondersteunen deze leefstijlbenadering voor mensen met een verhoogd risico op diabetes.

De huid kan daarmee soms een eerste zichtbaar signaal zijn om niet alleen naar de huid, maar naar de metabole gezondheid als geheel te kijken.

Veelgestelde vragen

Is acanthosis nigricans altijd een teken van insulineresistentie?

Nee. Insulineresistentie is een belangrijke en veelvoorkomende associatie, maar acanthosis nigricans kan ook andere oorzaken hebben. Daarom is beoordeling van het volledige klinische beeld belangrijk.

Zijn veel steelwratjes een teken van diabetes?

Niet automatisch. Steelwratjes komen ook voor bij mensen zonder diabetes of insulineresistentie. Wanneer iemand veel steelwratjes heeft in combinatie met andere metabole risicofactoren, kan dat wel aanleiding zijn om verder te kijken naar de glucosehuishouding.

Kan acne worden veroorzaakt door insulineresistentie?

Insuline en IGF-1 kunnen processen beïnvloeden die bij acne betrokken zijn, maar acne heeft meerdere oorzaken. Insulineresistentie kan daarom bij sommige mensen een factor zijn, maar acne is geen bewijs voor insulineresistentie.

Kan acanthosis nigricans verdwijnen door afvallen?

Bij mensen met overgewicht en insulineresistentie kan gewichtsverlies de onderliggende metabole ontregeling verbeteren en kan ook acanthosis nigricans verminderen. Volledig verdwijnen doet de huidafwijking echter niet altijd.

Welke bloedwaarden zijn interessant bij vermoeden van insulineresistentie?

Nuchtere glucose en HbA1c worden veel gebruikt om prediabetes en diabetes op te sporen. Daarnaast kunnen onder andere triglyceriden, HDL-cholesterol en bloeddruk informatie geven over de bredere metabole gezondheid. Nuchtere insuline en HOMA-IR worden soms gebruikt om insulineresistentie te benaderen, maar kennen beperkingen en worden niet op dezelfde manier gebruikt voor de diagnose van diabetes.

Kun je insulineresistentie hebben met een normale bloedsuiker?

Ja. In een vroeg stadium kan het lichaam de verminderde insulinegevoeligheid compenseren door meer insuline aan te maken. Daardoor kan de bloedsuiker nog binnen de normale grenzen blijven. Dat is een van de redenen waarom insulineresistentie en diabetes type 2 niet hetzelfde zijn.

Lees ook: Insulineresistentie: wat is het en hoe ontstaat het?

Bronnen

Barbato MT, Criado PR, Silva AK, Averbeck E, Guerine MB, Sá NB. Association of acanthosis nigricans and skin tags with insulin resistance. An Bras Dermatol. 2012 Jan-Feb;87(1):97-104. doi: 10.1590/s0365-05962012000100012. PMID: 22481657.

Radu AM, Carsote M, Dumitrascu MC, Sandru F. Acanthosis Nigricans: Pointer of Endocrine Entities. Diagnostics (Basel). 2022 Oct 17;12(10):2519. doi: 10.3390/diagnostics12102519. PMID: 36292208; PMCID: PMC9600076.

Gillespie J, Roland-McGowan J, Diehl K, Latour E, Nelson J, Tobey T, Paz-Munoz E, Champelli K, Joyce M, Norris K, Khare S, Bonazzola M, Wisco O, Ortega-Loayza A, Fan G, Leachman S. Is Acanthosis Nigricans a Marker for Metabolic Syndrome? A Systematic Review. Am J Clin Dermatol. 2026 Jul 25. doi: 10.1007/s40257-026-01058-7. Epub ahead of print. PMID: 42501242.

Hermanns-Lê T, Scheen A, Piérard GE. Acanthosis nigricans associated with insulin resistance : pathophysiology and management. Am J Clin Dermatol. 2004;5(3):199-203. doi: 10.2165/00128071-200405030-00008. PMID: 15186199.

Nickles MA, Sharma D, Tsoukas MM, Ashack KA. Acne and insulin resistance: A systematic review and meta-analysis. J Am Acad Dermatol. 2022 Sep;87(3):687-688. doi: 10.1016/j.jaad.2021.12.033. Epub 2021 Dec 23. PMID: 34954284.

Phiske MM. An approach to acanthosis nigricans. Indian Dermatol Online J. 2014 Jul;5(3):239-49. doi: 10.4103/2229-5178.137765. PMID: 25165638; PMCID: PMC4144206.

Smith RN, Mann NJ, Braue A, Mäkeläinen H, Varigos GA. A low-glycemic-load diet improves symptoms in acne vulgaris patients: a randomized controlled trial. Am J Clin Nutr. 2007 Jul;86(1):107-15. doi: 10.1093/ajcn/86.1.107. PMID: 17616769.

Smith RN, Mann NJ, Braue A, Mäkeläinen H, Varigos GA. The effect of a high-protein, low glycemic-load diet versus a conventional, high glycemic-load diet on biochemical parameters associated with acne vulgaris: a randomized, investigator-masked, controlled trial. J Am Acad Dermatol. 2007 Aug;57(2):247-56. doi: 10.1016/j.jaad.2007.01.046. Epub 2007 Apr 19. PMID: 17448569.

American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. (2026). 2. Diagnosis and classification of diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care, 49(Supplement_1). Standards of Care in Diabetes—2026

American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. (2026). 3. Prevention or delay of diabetes and associated comorbidities: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care, 49(Supplement_1). Standards of Care in Diabetes—2026